Home » Waarom schrijven met de hand helpt
Lees hieronder waarom schrijven met de hand helpt om beter te leren en onthouden!
Wie schrijft, is niet alleen bezig woorden op papier te zetten. Tijdens het schrijven werken beweging, waarneming en informatieverwerking intensief samen. Onderzoek laat zien dat daarbij andere processen plaatsvinden dan wanneer we dezelfde informatie typen. Maar waarom kan schrijven met de hand het leren ondersteunen?
Tablets en laptops zijn niet meer weg te denken uit het onderwijs. Ze bieden veel mogelijkheden en digitale vaardigheden zijn belangrijk. Toch is er een goede reden om pen en papier niet te snel aan de kant te schuiven. Met de hand schrijven is namelijk méér dan een manier om tekst vast te leggen. Het is ook een activiteit waarbij verschillende delen en functies van het brein tegelijkertijd worden aangesproken.
Onderzoekers bestuderen al jaren de verschillen tussen schrijven en typen. Daaruit komen verschillende mogelijke verklaringen naar voren voor het effect van handschrift op leren en onthouden.
Met behulp van EEG-metingen met 256 sensoren zagen de onderzoekers een duidelijk verschil. Bij schrijven met de hand ontstonden veel uitgebreidere patronen van verbindingen tussen verschillende hersengebieden dan bij typen. Vooral in de theta- en alfafrequenties werd bij schrijven een wijdverspreide samenhang in hersenactiviteit gemeten.
Dat is interessant, omdat dergelijke patronen in eerder onderzoek in verband worden gebracht met processen die betrokken zijn bij geheugenvorming en het verwerken en opslaan van nieuwe informatie. De onderzoekers wijzen erop dat de nauwkeurig aangestuurde handbewegingen en de combinatie van visuele en bewegingsinformatie hier waarschijnlijk aan bijdragen.
Wie met de hand schrijft, kijkt dus niet alleen naar een letter. Je moet de vorm maken, je hand en vingers aansturen en voortdurend controleren wat er op papier verschijnt. Er gebeurt tegelijkertijd veel.
Als je niet alles kunt opschrijven, moet je tijdens het luisteren al keuzes maken:
De informatie wordt daardoor niet alleen geregistreerd, maar actief geselecteerd, verwerkt en opnieuw geformuleerd. In het onderzoek van Mueller en Oppenheimer presteerden studenten die met de hand aantekeningen hadden gemaakt beter op vragen waarbij begrip van de behandelde concepten nodig was. De onderzoekers concludeerden dat het bijna woordelijk overnemen van informatie bij laptopgebruik kan leiden tot oppervlakkigere verwerking.
Een letter schrijven is vanuit dit perspectief dus wezenlijk iets anders dan op een toets met diezelfde letter drukken.
Dat heeft belangrijke consequenties voor hoe we naar handschriftonderwijs kijken. Een goed handschrift is natuurlijk praktisch. Leerlingen moeten leesbaar en met voldoende tempo kunnen schrijven. Maar leren schrijven draait niet alleen om een mooi eindproduct op papier.
Schrijven is een cognitieve activiteit.
Juist de combinatie van waarnemen, analyseren, bewegen, controleren en corrigeren maakt schrijven bijzonder. Dat sluit aan bij de grafo-cognitieve benadering van Schriftcode. Daarbij kijken we juist naar het begrijpen en bewust vormen van letters.
Een leerling leert bijvoorbeeld een letter analyseren: waar zitten rechte lijndelen, waar gebogen lijndelen, hoe hoog is de letter, wat zijn de verhoudingen en hoeveel ruimte zit er tussen de letters? Vervolgens wordt die kennis omgezet in een nauwkeurig aangestuurde beweging.
Zo is schrijven geen motorische oefening, maar een samenspel van denken en doen.
Een functioneel handschrift is een basisvaardigheid
Als schrijven met de hand zo’n belangrijke rol speelt bij het leren en verwerken van informatie, is het des te belangrijker dat kinderen op de basisschool goed leren schrijven. Ook op het voortgezet onderwijs en in vervolgopleidingen zullen leerlingen regelmatig met de hand aantekeningen maken, opdrachten uitwerken en leerstof verwerken. Daarvoor hebben ze een handschrift nodig dat gemakkelijk leesbaar is en voldoende vlot geschreven kan worden: een functioneel handschrift.
Dat handschrift ontstaat niet vanzelf na het aanleren van de letters in groep 3 en 4. Het vraagt om oefening én onderhoud gedurende de hele basisschoolperiode. Daarom blijft binnen Schriftcode ook in groep 5 tot en met 8 aandacht voor de ontwikkeling en het onderhouden van het handschrift.
Het doel is dat een leerling aan het einde van groep 8 niet meer voortdurend hoeft na te denken over hoe een letter wordt gevormd of hoe hij leesbaar moet schrijven. Leesbaar schrijven moet zoveel mogelijk geautomatiseerd zijn, zodat de aandacht tijdens het leren niet naar het schrijven zelf hoeft te gaan, maar naar wat op dat moment belangrijk is: de inhoud.
Juist daarom zien we handschriftonderwijs niet als iets dat na groep 4 ‘klaar’ is. Een functioneel handschrift is een vaardigheid waar leerlingen tijdens hun verdere schoolcarrière én daarna profijt van hebben.
Ook in een digitale wereld blijft schrijven belangrijk
Dit betekent natuurlijk niet dat we computers en tablets uit het onderwijs moeten weren. Typen en digitaal werken zijn belangrijke vaardigheden die leerlingen nodig hebben. Het gaat om de vraag welk middel we op welk moment inzetten.
Als leerlingen nieuwe informatie verwerken, aantekeningen maken, letters leren, woorden opschrijven of leerstof samenvatten, kan schrijven met de hand een belangrijke meerwaarde hebben. Onderzoek geeft ons steeds meer inzicht in de processen die daarachter liggen. Het toetsenbord is snel en efficiënt. Maar juist doordat schrijven langzamer en complexer is, moet het brein harder aan het werk. En voor leren kan dat heel waardevol zijn.
Bronnen
Van der Weel, F.R.R. & Van der Meer, A.L.H. (2024). Handwriting but not typewriting leads to widespread brain connectivity: a high-density EEG study with implications for the classroom. Frontiers in Psychology, 14, 1219945.
Mueller, P.A. & Oppenheimer, D.M. (2014). The Pen Is Mightier Than the Keyboard: Advantages of Longhand Over Laptop Note Taking. Psychological Science, 25(6), 1159–1168.
Effectief handschriftonderwijs
Wil je op de hoogte blijven? Meld je aan voor de nieuwsbrief.
Contact:
E-mail: info@webedu.nl
Telefoon: 071 – 7114312
We maken gebruik van functionele en analytische cookies. Meer hierover in onze privacy statement.